Ένας ακόμη γύρος επιθέσεων κατά του Ιράν θα μπορούσε να καταστρέψει ό,τι έχει απομείνει από τις οικονομίες του Περσικού Κόλπου και, κατ’ επέκταση, να πλήξει σοβαρά την Ευρωπαϊκή Ένωση…
Τις τελευταίες ημέρες, οι ειδήσεις από τον Περσικό Κόλπο δεν είναι τόσο συχνές όσο ήταν πριν από τρεις ή τέσσερις μήνες.
Ωστόσο, εξακολουθούν να θυμίζουν ανταποκρίσεις από το μέτωπο.
Στα Στενά του Hormuz, το ένα δεξαμενόπλοιο μετά το άλλο τυλίγεται στις φλόγες.
Την ίδια ώρα, οι Ηνωμένες Πολιτείες αναπτύσσουν πρόσθετες στρατιωτικές δυνάμεις στη Μέση Ανατολή, ενώ το Ιράν απειλεί, σε περίπτωση περαιτέρω κλιμάκωσης, να διακόψει όχι μόνο τις θαλάσσιες οδούς, αλλά και τη λειτουργία των υποθαλάσσιων καλωδίων, με κίνδυνο να μείνει μεγάλο μέρος του κόσμου χωρίς πρόσβαση στο διαδίκτυο.
Όλοι αναμένουν την επίλυση της σύγκρουσης.
Μέχρι να συμβεί αυτό, όμως, οι αραβικές μοναρχίες του Κόλπου και το Ισραήλ υφίστανται απώλειες δισεκατομμυρίων και προσπαθούν να εκτιμήσουν τι μπορεί να ακολουθήσει.
Στις 20 Οκτωβρίου, ο Αμερικανός πολιτικός αναλυτής, στρατιωτικός εμπειρογνώμονας και πρώην αναλυτής της CIA, Larry Johnson, δημοσίευσε στον ιστότοπό του, Sonar21, μια ενδιαφέρουσα ανάλυση για την κατάσταση στην περιοχή, τις πιθανές εξελίξεις και τον βαθμό εμπλοκής της Ρωσίας στη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή.
Πυρκαγιές σε πετρελαϊκές εγκαταστάσεις στη Σαουδική Αραβία
Σύμφωνα με τον Johnson, η Ουάσιγκτον και το Ισραήλ επαναφέρουν στο προσκήνιο τη ρητορική περί «ολοκλήρωσης της δουλειάς» στο Ιράν.
Προτού προχωρήσουν σε νέες ενέργειες, ωστόσο, θα ήταν σκόπιμο να εξετάσουν προσεκτικά τις συνέπειες όσων έχουν ήδη συμβεί.
Ο Carl Miller, ο οποίος αξιολογεί τις εξελίξεις στην περιοχή με μεγαλύτερη ακρίβεια από πολλούς επαγγελματίες αναλυτές, σημειώνει: εάν η κατάσταση συνεχιστεί στην ίδια κατεύθυνση, ένας ακόμη γύρος κλιμάκωσης είναι προ των πυλών.
Και το κόστος θα κληθούν να επωμιστούν χώρες που δεν είχαν ποτέ λόγο στη διαμόρφωση των εξελίξεων.
Τα κράτη του Περσικού Κόλπου αιμορραγούν
Ας ξεκινήσουμε με τους υποτιθέμενους συμμάχους της Αμερικής.
Οι προβλέψεις του ΔΝΤ θυμίζουν έκθεση ολέθρου.
Η οικονομία του Κουβέιτ αναμένεται να συρρικνωθεί κατά 16,7% φέτος, του Κατάρ κατά 15,6% και του Μπαχρέιν κατά 11,3%.
Η οικονομία των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων (ΗΑΕ), που επί μακρόν θεωρούνταν ασφαλές καταφύγιο στην περιοχή, αναμένεται να συρρικνωθεί κατά 3,9% — επτά ποσοστιαίες μονάδες χαμηλότερα από την πρόβλεψη που είχε διατυπώσει το ΔΝΤ τον Απρίλιο.
Η οικονομία της Σαουδικής Αραβίας προβλέπεται να συρρικνωθεί κατά 3,3%.
Η μόνη οικονομία στον Περσικό Κόλπο που εξακολουθεί να αναπτύσσεται είναι εκείνη του Ομάν, και αυτό μόνο επειδή τα λιμάνια του βρίσκονται έξω από το Στενό του Hormuz.
Δεν πρόκειται απλώς για απώλειες στα χαρτιά.
Τον Μάρτιο, το Κατάρ έχασε δύο μονάδες παραγωγής υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) στο Ρας Λαφάν, οι οποίες αντιστοιχούν περίπου στο 17% της εξαγωγικής του ικανότητας.
Σύμφωνα με την QatarEnergy, οι επισκευές θα διαρκέσουν από τρία έως πέντε χρόνια, ενώ το ετήσιο κόστος για την εταιρεία εκτιμάται σε περίπου 20 δισεκατομμύρια δολάρια.
Παράλληλα, έχει τεθεί εκτός λειτουργίας ο αγωγός Ανατολής–Δύσης της Σαουδικής Αραβίας, ο οποίος μεταφέρει πετρέλαιο προς το Yanbu, παρακάμπτοντας το Στενό του Hormuz.
Σύμφωνα με τις πηγές μου, τέσσερα από τα έντεκα αντλιοστάσια έχουν υποστεί σοβαρές ζημιές και παραμένουν εκτός λειτουργίας.
Το Ριάντ προβλέπει πλέον δημοσιονομικό έλλειμμα ίσο με το 4,9% του ΑΕΠ, αναγκάζεται να δανειστεί για να το καλύψει και έχει αναστείλει τις μη απαραίτητες δαπάνες.
Ο Miller εξηγεί γιατί η κατάσταση είναι χειρότερη απ’ όσο αφήνουν να εννοηθεί οι τιμές του πετρελαίου.
Ένα εργοστάσιο που έχει υποστεί ζημιές δεν παράγει τίποτα, εξακολουθεί όμως να καταβάλλει μισθούς, να εξυπηρετεί τα χρέη του και να πληρώνει τους λογαριασμούς των επισκευών.
Σε παρόμοια θέση βρίσκεται και ένα εργοστάσιο που συνεχίζει να λειτουργεί, αλλά αδυνατεί είτε να παραλάβει ανταλλακτικά είτε να αποστείλει τα προϊόντα του.
Ένα βαρέλι πετρελαίου που πωλείται προς 108 δολάρια δεν έχει καμία αξία για τον παραγωγό, εάν δεν μπορεί να το μεταφέρει στην αγορά.
Την ίδια στιγμή, τα κεφάλαια που έχουν επενδύσει τα κράτη του Κόλπου τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό εξανεμίζονται με ταχύτατους ρυθμούς.
Ας υποθέσουμε ότι μια κυβέρνηση εισπράττει 100 μονάδες και δαπανά 70.
Της απομένουν 30 μονάδες ως δημοσιονομικό περιθώριο.
Αν, όμως, τα έσοδά της μειωθούν στις 80 μονάδες, το περιθώριο αυτό περιορίζεται στις 10.
Με άλλα λόγια, μια μείωση των εσόδων κατά 20% στερεί από την κυβέρνηση τα δύο τρίτα των διαθέσιμων κεφαλαίων που είχε για να καλύψει όλες τις υπόλοιπες ανάγκες της.
Οι χώρες του Περσικού Κόλπου αγόρασαν την αμερικανική προστασία ακριβώς για να διαφυλάξουν αυτόν τον πλούτο.
Αντί γι’ αυτό, όπως επισημαίνει ο Miller, κατέληξαν να επωμίζονται το κόστος της αμερικανικής στρατηγικής.
Ωστόσο, δεν μπορούν να συνεχίσουν να συνάπτουν τέτοιου είδους συμφωνίες επ’ αόριστον.
Nέος γύρος σύγκρουσης θα οδηγήσει σε ακόμη μεγαλύτερες ελλείψεις
Ας φανταστούμε τι θα συνέβαινε αν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ εξαπέλυαν νέες επιθέσεις σε έναν κόσμο που ήδη αντιμετωπίζει σοβαρές ενεργειακές ελλείψεις.
Η ροή πετρελαίου μέσω των Στενών του Hormuz κυμαίνεται σήμερα μεταξύ 11,6 και 11,9 εκατομμυρίων βαρελιών ημερησίως, έναντι 17 εκατομμυρίων βαρελιών πριν από τον πόλεμο.
Οι εξαγωγές καυσίμων από τη Μέση Ανατολή έχουν μειωθεί κατά το ήμισυ σε σύγκριση με τα προπολεμικά επίπεδα.
Σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας, οι ελλείψεις ντίζελ αναμένεται να συνεχιστούν έως το 2027, ενώ τα ήδη εξαντλημένα αποθέματα δεν πρόκειται να αναπληρωθούν πριν από το δεύτερο εξάμηνο του τρέχοντος έτους.
Την ίδια στιγμή, το αργό πετρέλαιο τύπου Brent διαπραγματεύεται περίπου στα 108 δολάρια το βαρέλι, καταγράφοντας αύξηση άνω του 75% σε σύγκριση με έναν χρόνο νωρίτερα.
Μέχρι στιγμής, κάθε κλιμάκωση ακολουθεί το ίδιο μοτίβο.
Το Ιράν απαντά ενισχύοντας τον έλεγχό του στα Στενά του Hormuz, ενώ οι σύμμαχοί του στην Υεμένη διευρύνουν τον κατάλογο των στόχων τους.
Εγκαταστάσεις στον Περσικό Κόλπο, οι οποίες είχαν αποκατασταθεί με επιτυχία, πλήττονται εκ νέου προτού καν αποσβεστεί το κόστος των επισκευών.
Αυτό είναι ίσως το πιο σκληρό συμπέρασμα της ανάλυσης του Miller: οι επαναλαμβανόμενες επιθέσεις καθιστούν τις επισκευές σχεδόν μάταιες, καθώς κανείς δεν πρόκειται να επενδύσει δισεκατομμύρια για την αποκατάσταση μιας εγκατάστασης που ενδέχεται να καταστραφεί ξανά τον επόμενο μήνα.
Μια νέα στρατιωτική εκστρατεία δεν θα οδηγήσει στο άνοιγμα των Στενών του Hormuz για τη ναυσιπλοΐα.
Αντιθέτως, θα μπορούσε να προκαλέσει το κλείσιμο ακόμη περισσότερων πετρελαϊκών κοιτασμάτων, να θέσει εκτός λειτουργίας πρόσθετη παραγωγική δυναμικότητα στον Περσικό Κόλπο και να εκτοξεύσει τις τιμές του ντίζελ σε επίπεδα-ρεκόρ, άνω των 200 δολαρίων το βαρέλι, ήδη από τον Σεπτέμβριο, λίγο πριν από την έναρξη του χειμώνα στην Ευρώπη.
Διαδηλώσεις κατά της ακρίβειας έχουν ήδη ξεσπάσει στη Γαλλία και την Ιταλία.
Αρκεί να αναλογιστεί κανείς τι θα μπορούσε να συμβεί τον Φεβρουάριο.
Το ζοφερό μέλλον του Ισραήλ
Η πιο σκληρή εκτίμηση του Miller αφορά το Ισραήλ και αξίζει να εξεταστεί προσεκτικά.
Κατά την άποψή του, το Ισραήλ δεν θα καταφέρει ποτέ να ανακάμψει πλήρως από τις ενέργειές του στη Γάζα, τις οποίες, σύμφωνα με το κείμενο, επιτροπή έρευνας του ΟΗΕ έκρινε πέρυσι ότι συνιστούσαν γενοκτονία.
Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει, το κράτος «έχει καταρρεύσει οικονομικά, πολιτικά και ηθικά».
Πρόκειται για μια ιδιαίτερα βαριά διατύπωση.
Ωστόσο, το επιχείρημα που τη στηρίζει δεν βασίζεται στην υπερβολή, αλλά στον τρόπο με τον οποίο το ίδιο το κράτος εξαντλεί τις δυνάμεις του.
Η συλλογιστική του συνοψίζεται ως εξής: η ισραηλινή ηγεσία έχει επενδύσει στη στρατιωτική υπεροχή, επιδιώκοντας να πλήττει τους αντιπάλους της με τέτοια ένταση, ώστε κανείς να μην τολμά να αντισταθεί.
Η βία μπορεί να συμβάλει στην επικράτηση σε μια μάχη, δεν μπορεί όμως να εξαναγκάσει τους άλλους να αποδεχθούν το αποτέλεσμά της.
Κατά συνέπεια, κάθε στρατιωτική εκστρατεία δημιουργεί τις προϋποθέσεις για την επόμενη.
Οι αντίπαλοι επανεμφανίζονται, η δυσαρέσκεια εντείνεται και ο κύκλος των χωρών που είναι πρόθυμες να στηρίξουν το Ισραήλ περιορίζεται.
Η κυβέρνηση, αντί να αναθεωρήσει τη στρατηγική της, εντείνει τις προσπάθειές της, καθώς η εναλλακτική επιλογή —η επιβολή ουσιαστικών περιορισμών στην κατοχή και η αλλαγή της μεταχείρισης των Παλαιστινίων— απειλεί το πολιτικό σχέδιο που υπερασπίζεται.
Έτσι, ο πόλεμος μετατρέπεται σε μέσο αναβολής των συνεπειών, όχι αποφυγής τους.
Οι επιπτώσεις είναι ήδη αισθητές.
Σύμφωνα με το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ), η ισραηλινή οικονομία είναι περίπου 9% μικρότερη από όσο θα ήταν εάν δεν είχε μεσολαβήσει ο πόλεμος.
Το δημοσιονομικό έλλειμμα πλησιάζει το 6,2% του ΑΕΠ, ενώ το δημόσιο χρέος θα μπορούσε να φτάσει περίπου στο 74% του ΑΕΠ έως το 2031.
Παράλληλα, έφεδροι καλούνται επανειλημμένα να εγκαταλείψουν τις εργασίες τους για να υπηρετήσουν στον στρατό.
Στο εσωτερικό του Ισραήλ εντείνεται ήδη η συζήτηση για το ποιοι πρέπει να επωμιστούν αυτό το βάρος, καθώς οι υπερορθόδοξοι άνδρες εξακολουθούν να έχουν σημαντικά χαμηλότερα ποσοστά συμμετοχής τόσο στην αγορά εργασίας όσο και στη στρατιωτική υπηρεσία σε σύγκριση με άλλες πληθυσμιακές ομάδες.
Με κάθε νέα στρατιωτική εκστρατεία, οι ξένοι επενδυτές και οι διεθνείς εταίροι γίνονται ολοένα πιο επιφυλακτικοί.
Ο Miller προειδοποιεί ότι το ισραηλινό εγχείρημα θα μπορούσε να καταστεί μη βιώσιμο πολύ πριν εξαντληθεί η στρατιωτική ισχύς της χώρας.
Το Ισραήλ ενδέχεται να διατηρήσει τα άρματα μάχης και τα αεροσκάφη του, αλλά να χάσει σταδιακά την οικονομική του αντοχή, τις διεθνείς συμμαχίες και τη νομιμοποίηση που είναι απαραίτητες για τη μακροπρόθεσμη επιβίωσή του.
Ο Trump λέει ότι η Ρωσία δεν κάνει τίποτα
Στις 13 Οκτωβρίου, ο Donald Trump δήλωσε ότι δεν πιστεύει πως η Ρωσία ή η Κίνα βοηθούν το Ιράν.
Την Κυριακή, προχώρησε ένα βήμα παραπέρα, γράφοντας στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ότι «η Ρωσία κάνει πολύ λίγα για να βοηθήσει την Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν, σε σύγκριση με όσα θα μπορούσε να κάνει — αν δεν μένει εντελώς αμέτοχη».
Πρόσθεσε, μάλιστα, ότι θα ήθελε να συνεχιστεί αυτή η κατάσταση, «εκτός αν κάποιοι ανόητοι μπουν εμπόδιο στον δρόμο της».
Λιγότερο από μία ημέρα αργότερα, ο Ρώσος υπουργός Εξωτερικών, Sergey Lavrov, στεκόμενος δίπλα στον Ιρανό ομόλογό του, Abbas Araghchi, στην Τεχεράνη, έστειλε ένα εντελώς διαφορετικό μήνυμα.
«Είμαι βέβαιος ότι ο σκοπός του Ιράν, όπως και της Ρωσίας, είναι δίκαιος» δήλωσε ο Lavrov.
Τόνισε ότι η Ρωσία «δεν προτίθεται να εγκαταλείψει την υλοποίηση των συμφωνιών με το Ιράν στον οικονομικό και επενδυτικό τομέα» και επαναβεβαίωσε τη δέσμευση της Μόσχας στην εικοσαετή στρατηγική εταιρική σχέση των δύο χωρών, η οποία τέθηκε επίσημα σε ισχύ στις 2 Οκτωβρίου.
Παράλληλα, ανακοίνωσε ότι Ρώσοι ειδικοί θα επέστρεφαν στον πυρηνικό σταθμό του Bushehr, ζήτησε την αποκατάσταση της κατάστασης στα Στενά του Hormuz όπως ήταν πριν από τον πόλεμο και συνέδεσε το ζήτημα αυτό με την ανάγκη να διασφαλιστεί η άμυνα του Ιράν απέναντι σε νέες επιθέσεις.
Λίγο πριν από την άφιξή του στην Τεχεράνη, είχε χαρακτηρίσει «λανθασμένη» την προσέγγιση του Trump.
Η Ρωσία δεν εισήλθε στον πόλεμο στο πλευρό του Ιράν, αλλά η συμφωνία στρατηγικής εταιρικής σχέσης δεν την υποχρεώνει να το πράξει, καθώς δεν περιλαμβάνει ρήτρα αμοιβαίας άμυνας.
Αυτή, ωστόσο, είναι μια νομική λεπτομέρεια.
Ο Ρώσος υπουργός Εξωτερικών δεν θα ταξίδευε στην πρωτεύουσα μιας χώρας που απειλείται με νέες επιθέσεις απλώς και μόνο για να δηλώσει, συμπτωματικά, ότι ο αγώνας της είναι δίκαιος.
Η Μόσχα δεν χρειάζεται να ανοίξει πυρ.
Αρκεί να στηρίζει το Ιράν, την ώρα που οι Ηνωμένες Πολιτείες εξαντλούν τους συμμάχους τους στον Κόλπο και επιβαρύνουν ακόμη περισσότερο την ευρωπαϊκή οικονομία.
Ο λογαριασμός θα έρθει
Εάν η Ουάσιγκτον και το Ισραήλ ξεκινήσουν έναν νέο γύρο διαπραγματεύσεων, θα το κάνουν με την προσδοκία ότι αυτήν τη φορά η πολιτική του «εξαναγκασμού» θα οδηγήσει σε μια συμφωνία.
Ωστόσο, τα τρία χρόνια παρακολούθησης των εξελίξεων δείχνουν ότι ένα τέτοιο αποτέλεσμα είναι μάλλον απίθανο.
Οι συνέπειες θα μπορούσαν να είναι ακόμη βαθύτερες οικονομικές υφέσεις στις χώρες του Κόλπου, παρατεταμένες ελλείψεις ενέργειας, εντονότερη κοινωνική οργή στους δρόμους της Ευρώπης και ακόμη μεγαλύτερο οικονομικό και στρατιωτικό κόστος για το Ισραήλ, το οποίο ήδη αντιμετωπίζει έλλειψη πόρων.
Ο Miller εκτιμά ότι θα πραγματοποιηθεί ένας νέος γύρος διαπραγματεύσεων.
www.bankingnews.gr
Ωστόσο, εξακολουθούν να θυμίζουν ανταποκρίσεις από το μέτωπο.
Στα Στενά του Hormuz, το ένα δεξαμενόπλοιο μετά το άλλο τυλίγεται στις φλόγες.
Την ίδια ώρα, οι Ηνωμένες Πολιτείες αναπτύσσουν πρόσθετες στρατιωτικές δυνάμεις στη Μέση Ανατολή, ενώ το Ιράν απειλεί, σε περίπτωση περαιτέρω κλιμάκωσης, να διακόψει όχι μόνο τις θαλάσσιες οδούς, αλλά και τη λειτουργία των υποθαλάσσιων καλωδίων, με κίνδυνο να μείνει μεγάλο μέρος του κόσμου χωρίς πρόσβαση στο διαδίκτυο.
Όλοι αναμένουν την επίλυση της σύγκρουσης.
Μέχρι να συμβεί αυτό, όμως, οι αραβικές μοναρχίες του Κόλπου και το Ισραήλ υφίστανται απώλειες δισεκατομμυρίων και προσπαθούν να εκτιμήσουν τι μπορεί να ακολουθήσει.
Στις 20 Οκτωβρίου, ο Αμερικανός πολιτικός αναλυτής, στρατιωτικός εμπειρογνώμονας και πρώην αναλυτής της CIA, Larry Johnson, δημοσίευσε στον ιστότοπό του, Sonar21, μια ενδιαφέρουσα ανάλυση για την κατάσταση στην περιοχή, τις πιθανές εξελίξεις και τον βαθμό εμπλοκής της Ρωσίας στη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή.
Πυρκαγιές σε πετρελαϊκές εγκαταστάσεις στη Σαουδική Αραβία
Σύμφωνα με τον Johnson, η Ουάσιγκτον και το Ισραήλ επαναφέρουν στο προσκήνιο τη ρητορική περί «ολοκλήρωσης της δουλειάς» στο Ιράν.
Προτού προχωρήσουν σε νέες ενέργειες, ωστόσο, θα ήταν σκόπιμο να εξετάσουν προσεκτικά τις συνέπειες όσων έχουν ήδη συμβεί.
Ο Carl Miller, ο οποίος αξιολογεί τις εξελίξεις στην περιοχή με μεγαλύτερη ακρίβεια από πολλούς επαγγελματίες αναλυτές, σημειώνει: εάν η κατάσταση συνεχιστεί στην ίδια κατεύθυνση, ένας ακόμη γύρος κλιμάκωσης είναι προ των πυλών.
Και το κόστος θα κληθούν να επωμιστούν χώρες που δεν είχαν ποτέ λόγο στη διαμόρφωση των εξελίξεων.
Τα κράτη του Περσικού Κόλπου αιμορραγούν
Ας ξεκινήσουμε με τους υποτιθέμενους συμμάχους της Αμερικής.
Οι προβλέψεις του ΔΝΤ θυμίζουν έκθεση ολέθρου.
Η οικονομία του Κουβέιτ αναμένεται να συρρικνωθεί κατά 16,7% φέτος, του Κατάρ κατά 15,6% και του Μπαχρέιν κατά 11,3%.
Η οικονομία των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων (ΗΑΕ), που επί μακρόν θεωρούνταν ασφαλές καταφύγιο στην περιοχή, αναμένεται να συρρικνωθεί κατά 3,9% — επτά ποσοστιαίες μονάδες χαμηλότερα από την πρόβλεψη που είχε διατυπώσει το ΔΝΤ τον Απρίλιο.
Η οικονομία της Σαουδικής Αραβίας προβλέπεται να συρρικνωθεί κατά 3,3%.
Η μόνη οικονομία στον Περσικό Κόλπο που εξακολουθεί να αναπτύσσεται είναι εκείνη του Ομάν, και αυτό μόνο επειδή τα λιμάνια του βρίσκονται έξω από το Στενό του Hormuz.
Δεν πρόκειται απλώς για απώλειες στα χαρτιά.
Τον Μάρτιο, το Κατάρ έχασε δύο μονάδες παραγωγής υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) στο Ρας Λαφάν, οι οποίες αντιστοιχούν περίπου στο 17% της εξαγωγικής του ικανότητας.
Σύμφωνα με την QatarEnergy, οι επισκευές θα διαρκέσουν από τρία έως πέντε χρόνια, ενώ το ετήσιο κόστος για την εταιρεία εκτιμάται σε περίπου 20 δισεκατομμύρια δολάρια.
Παράλληλα, έχει τεθεί εκτός λειτουργίας ο αγωγός Ανατολής–Δύσης της Σαουδικής Αραβίας, ο οποίος μεταφέρει πετρέλαιο προς το Yanbu, παρακάμπτοντας το Στενό του Hormuz.
Σύμφωνα με τις πηγές μου, τέσσερα από τα έντεκα αντλιοστάσια έχουν υποστεί σοβαρές ζημιές και παραμένουν εκτός λειτουργίας.
Το Ριάντ προβλέπει πλέον δημοσιονομικό έλλειμμα ίσο με το 4,9% του ΑΕΠ, αναγκάζεται να δανειστεί για να το καλύψει και έχει αναστείλει τις μη απαραίτητες δαπάνες.
Ο Miller εξηγεί γιατί η κατάσταση είναι χειρότερη απ’ όσο αφήνουν να εννοηθεί οι τιμές του πετρελαίου.
Ένα εργοστάσιο που έχει υποστεί ζημιές δεν παράγει τίποτα, εξακολουθεί όμως να καταβάλλει μισθούς, να εξυπηρετεί τα χρέη του και να πληρώνει τους λογαριασμούς των επισκευών.
Σε παρόμοια θέση βρίσκεται και ένα εργοστάσιο που συνεχίζει να λειτουργεί, αλλά αδυνατεί είτε να παραλάβει ανταλλακτικά είτε να αποστείλει τα προϊόντα του.
Ένα βαρέλι πετρελαίου που πωλείται προς 108 δολάρια δεν έχει καμία αξία για τον παραγωγό, εάν δεν μπορεί να το μεταφέρει στην αγορά.
Την ίδια στιγμή, τα κεφάλαια που έχουν επενδύσει τα κράτη του Κόλπου τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό εξανεμίζονται με ταχύτατους ρυθμούς.
Ας υποθέσουμε ότι μια κυβέρνηση εισπράττει 100 μονάδες και δαπανά 70.
Της απομένουν 30 μονάδες ως δημοσιονομικό περιθώριο.
Αν, όμως, τα έσοδά της μειωθούν στις 80 μονάδες, το περιθώριο αυτό περιορίζεται στις 10.
Με άλλα λόγια, μια μείωση των εσόδων κατά 20% στερεί από την κυβέρνηση τα δύο τρίτα των διαθέσιμων κεφαλαίων που είχε για να καλύψει όλες τις υπόλοιπες ανάγκες της.
Οι χώρες του Περσικού Κόλπου αγόρασαν την αμερικανική προστασία ακριβώς για να διαφυλάξουν αυτόν τον πλούτο.
Αντί γι’ αυτό, όπως επισημαίνει ο Miller, κατέληξαν να επωμίζονται το κόστος της αμερικανικής στρατηγικής.
Ωστόσο, δεν μπορούν να συνεχίσουν να συνάπτουν τέτοιου είδους συμφωνίες επ’ αόριστον.
Nέος γύρος σύγκρουσης θα οδηγήσει σε ακόμη μεγαλύτερες ελλείψεις
Ας φανταστούμε τι θα συνέβαινε αν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ εξαπέλυαν νέες επιθέσεις σε έναν κόσμο που ήδη αντιμετωπίζει σοβαρές ενεργειακές ελλείψεις.
Η ροή πετρελαίου μέσω των Στενών του Hormuz κυμαίνεται σήμερα μεταξύ 11,6 και 11,9 εκατομμυρίων βαρελιών ημερησίως, έναντι 17 εκατομμυρίων βαρελιών πριν από τον πόλεμο.
Οι εξαγωγές καυσίμων από τη Μέση Ανατολή έχουν μειωθεί κατά το ήμισυ σε σύγκριση με τα προπολεμικά επίπεδα.
Σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας, οι ελλείψεις ντίζελ αναμένεται να συνεχιστούν έως το 2027, ενώ τα ήδη εξαντλημένα αποθέματα δεν πρόκειται να αναπληρωθούν πριν από το δεύτερο εξάμηνο του τρέχοντος έτους.
Την ίδια στιγμή, το αργό πετρέλαιο τύπου Brent διαπραγματεύεται περίπου στα 108 δολάρια το βαρέλι, καταγράφοντας αύξηση άνω του 75% σε σύγκριση με έναν χρόνο νωρίτερα.
Μέχρι στιγμής, κάθε κλιμάκωση ακολουθεί το ίδιο μοτίβο.
Το Ιράν απαντά ενισχύοντας τον έλεγχό του στα Στενά του Hormuz, ενώ οι σύμμαχοί του στην Υεμένη διευρύνουν τον κατάλογο των στόχων τους.
Εγκαταστάσεις στον Περσικό Κόλπο, οι οποίες είχαν αποκατασταθεί με επιτυχία, πλήττονται εκ νέου προτού καν αποσβεστεί το κόστος των επισκευών.
Αυτό είναι ίσως το πιο σκληρό συμπέρασμα της ανάλυσης του Miller: οι επαναλαμβανόμενες επιθέσεις καθιστούν τις επισκευές σχεδόν μάταιες, καθώς κανείς δεν πρόκειται να επενδύσει δισεκατομμύρια για την αποκατάσταση μιας εγκατάστασης που ενδέχεται να καταστραφεί ξανά τον επόμενο μήνα.
Μια νέα στρατιωτική εκστρατεία δεν θα οδηγήσει στο άνοιγμα των Στενών του Hormuz για τη ναυσιπλοΐα.
Αντιθέτως, θα μπορούσε να προκαλέσει το κλείσιμο ακόμη περισσότερων πετρελαϊκών κοιτασμάτων, να θέσει εκτός λειτουργίας πρόσθετη παραγωγική δυναμικότητα στον Περσικό Κόλπο και να εκτοξεύσει τις τιμές του ντίζελ σε επίπεδα-ρεκόρ, άνω των 200 δολαρίων το βαρέλι, ήδη από τον Σεπτέμβριο, λίγο πριν από την έναρξη του χειμώνα στην Ευρώπη.
Διαδηλώσεις κατά της ακρίβειας έχουν ήδη ξεσπάσει στη Γαλλία και την Ιταλία.
Αρκεί να αναλογιστεί κανείς τι θα μπορούσε να συμβεί τον Φεβρουάριο.
Το ζοφερό μέλλον του Ισραήλ
Η πιο σκληρή εκτίμηση του Miller αφορά το Ισραήλ και αξίζει να εξεταστεί προσεκτικά.
Κατά την άποψή του, το Ισραήλ δεν θα καταφέρει ποτέ να ανακάμψει πλήρως από τις ενέργειές του στη Γάζα, τις οποίες, σύμφωνα με το κείμενο, επιτροπή έρευνας του ΟΗΕ έκρινε πέρυσι ότι συνιστούσαν γενοκτονία.
Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει, το κράτος «έχει καταρρεύσει οικονομικά, πολιτικά και ηθικά».
Πρόκειται για μια ιδιαίτερα βαριά διατύπωση.
Ωστόσο, το επιχείρημα που τη στηρίζει δεν βασίζεται στην υπερβολή, αλλά στον τρόπο με τον οποίο το ίδιο το κράτος εξαντλεί τις δυνάμεις του.
Η συλλογιστική του συνοψίζεται ως εξής: η ισραηλινή ηγεσία έχει επενδύσει στη στρατιωτική υπεροχή, επιδιώκοντας να πλήττει τους αντιπάλους της με τέτοια ένταση, ώστε κανείς να μην τολμά να αντισταθεί.
Η βία μπορεί να συμβάλει στην επικράτηση σε μια μάχη, δεν μπορεί όμως να εξαναγκάσει τους άλλους να αποδεχθούν το αποτέλεσμά της.
Κατά συνέπεια, κάθε στρατιωτική εκστρατεία δημιουργεί τις προϋποθέσεις για την επόμενη.
Οι αντίπαλοι επανεμφανίζονται, η δυσαρέσκεια εντείνεται και ο κύκλος των χωρών που είναι πρόθυμες να στηρίξουν το Ισραήλ περιορίζεται.
Η κυβέρνηση, αντί να αναθεωρήσει τη στρατηγική της, εντείνει τις προσπάθειές της, καθώς η εναλλακτική επιλογή —η επιβολή ουσιαστικών περιορισμών στην κατοχή και η αλλαγή της μεταχείρισης των Παλαιστινίων— απειλεί το πολιτικό σχέδιο που υπερασπίζεται.
Έτσι, ο πόλεμος μετατρέπεται σε μέσο αναβολής των συνεπειών, όχι αποφυγής τους.
Οι επιπτώσεις είναι ήδη αισθητές.
Σύμφωνα με το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ), η ισραηλινή οικονομία είναι περίπου 9% μικρότερη από όσο θα ήταν εάν δεν είχε μεσολαβήσει ο πόλεμος.
Το δημοσιονομικό έλλειμμα πλησιάζει το 6,2% του ΑΕΠ, ενώ το δημόσιο χρέος θα μπορούσε να φτάσει περίπου στο 74% του ΑΕΠ έως το 2031.
Παράλληλα, έφεδροι καλούνται επανειλημμένα να εγκαταλείψουν τις εργασίες τους για να υπηρετήσουν στον στρατό.
Στο εσωτερικό του Ισραήλ εντείνεται ήδη η συζήτηση για το ποιοι πρέπει να επωμιστούν αυτό το βάρος, καθώς οι υπερορθόδοξοι άνδρες εξακολουθούν να έχουν σημαντικά χαμηλότερα ποσοστά συμμετοχής τόσο στην αγορά εργασίας όσο και στη στρατιωτική υπηρεσία σε σύγκριση με άλλες πληθυσμιακές ομάδες.
Με κάθε νέα στρατιωτική εκστρατεία, οι ξένοι επενδυτές και οι διεθνείς εταίροι γίνονται ολοένα πιο επιφυλακτικοί.
Ο Miller προειδοποιεί ότι το ισραηλινό εγχείρημα θα μπορούσε να καταστεί μη βιώσιμο πολύ πριν εξαντληθεί η στρατιωτική ισχύς της χώρας.
Το Ισραήλ ενδέχεται να διατηρήσει τα άρματα μάχης και τα αεροσκάφη του, αλλά να χάσει σταδιακά την οικονομική του αντοχή, τις διεθνείς συμμαχίες και τη νομιμοποίηση που είναι απαραίτητες για τη μακροπρόθεσμη επιβίωσή του.
Ο Trump λέει ότι η Ρωσία δεν κάνει τίποτα
Στις 13 Οκτωβρίου, ο Donald Trump δήλωσε ότι δεν πιστεύει πως η Ρωσία ή η Κίνα βοηθούν το Ιράν.
Την Κυριακή, προχώρησε ένα βήμα παραπέρα, γράφοντας στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ότι «η Ρωσία κάνει πολύ λίγα για να βοηθήσει την Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν, σε σύγκριση με όσα θα μπορούσε να κάνει — αν δεν μένει εντελώς αμέτοχη».
Πρόσθεσε, μάλιστα, ότι θα ήθελε να συνεχιστεί αυτή η κατάσταση, «εκτός αν κάποιοι ανόητοι μπουν εμπόδιο στον δρόμο της».
Λιγότερο από μία ημέρα αργότερα, ο Ρώσος υπουργός Εξωτερικών, Sergey Lavrov, στεκόμενος δίπλα στον Ιρανό ομόλογό του, Abbas Araghchi, στην Τεχεράνη, έστειλε ένα εντελώς διαφορετικό μήνυμα.
«Είμαι βέβαιος ότι ο σκοπός του Ιράν, όπως και της Ρωσίας, είναι δίκαιος» δήλωσε ο Lavrov.
Τόνισε ότι η Ρωσία «δεν προτίθεται να εγκαταλείψει την υλοποίηση των συμφωνιών με το Ιράν στον οικονομικό και επενδυτικό τομέα» και επαναβεβαίωσε τη δέσμευση της Μόσχας στην εικοσαετή στρατηγική εταιρική σχέση των δύο χωρών, η οποία τέθηκε επίσημα σε ισχύ στις 2 Οκτωβρίου.
Παράλληλα, ανακοίνωσε ότι Ρώσοι ειδικοί θα επέστρεφαν στον πυρηνικό σταθμό του Bushehr, ζήτησε την αποκατάσταση της κατάστασης στα Στενά του Hormuz όπως ήταν πριν από τον πόλεμο και συνέδεσε το ζήτημα αυτό με την ανάγκη να διασφαλιστεί η άμυνα του Ιράν απέναντι σε νέες επιθέσεις.
Λίγο πριν από την άφιξή του στην Τεχεράνη, είχε χαρακτηρίσει «λανθασμένη» την προσέγγιση του Trump.
Η Ρωσία δεν εισήλθε στον πόλεμο στο πλευρό του Ιράν, αλλά η συμφωνία στρατηγικής εταιρικής σχέσης δεν την υποχρεώνει να το πράξει, καθώς δεν περιλαμβάνει ρήτρα αμοιβαίας άμυνας.
Αυτή, ωστόσο, είναι μια νομική λεπτομέρεια.
Ο Ρώσος υπουργός Εξωτερικών δεν θα ταξίδευε στην πρωτεύουσα μιας χώρας που απειλείται με νέες επιθέσεις απλώς και μόνο για να δηλώσει, συμπτωματικά, ότι ο αγώνας της είναι δίκαιος.
Η Μόσχα δεν χρειάζεται να ανοίξει πυρ.
Αρκεί να στηρίζει το Ιράν, την ώρα που οι Ηνωμένες Πολιτείες εξαντλούν τους συμμάχους τους στον Κόλπο και επιβαρύνουν ακόμη περισσότερο την ευρωπαϊκή οικονομία.
Ο λογαριασμός θα έρθει
Εάν η Ουάσιγκτον και το Ισραήλ ξεκινήσουν έναν νέο γύρο διαπραγματεύσεων, θα το κάνουν με την προσδοκία ότι αυτήν τη φορά η πολιτική του «εξαναγκασμού» θα οδηγήσει σε μια συμφωνία.
Ωστόσο, τα τρία χρόνια παρακολούθησης των εξελίξεων δείχνουν ότι ένα τέτοιο αποτέλεσμα είναι μάλλον απίθανο.
Οι συνέπειες θα μπορούσαν να είναι ακόμη βαθύτερες οικονομικές υφέσεις στις χώρες του Κόλπου, παρατεταμένες ελλείψεις ενέργειας, εντονότερη κοινωνική οργή στους δρόμους της Ευρώπης και ακόμη μεγαλύτερο οικονομικό και στρατιωτικό κόστος για το Ισραήλ, το οποίο ήδη αντιμετωπίζει έλλειψη πόρων.
Ο Miller εκτιμά ότι θα πραγματοποιηθεί ένας νέος γύρος διαπραγματεύσεων.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών